به گفته پزشکان اروپایی، تغییر رژیم غذایی افراد به‌دلیل داشتن رابطه‌ مستقیم با ساختار مغز آنان، در دراز مدت موجب بروز اختلال‌های “روحی ـ ‌روانی” می‌شود. دانشمندان انگلیسی معتقدند که افزایش مصرف مواد غذایی با ارزش غذایی پایین و عدم تأمین نیازهای بدن که شامل چربی‌های مفید، ویتامین‌‌ها و مواد مغذی است، در دراز مدت، خطر بروز بیماری‌های “روحی ـ ‌روانی” مانند آلزایمر، شیزوفرنی و افسردگی را افزایش می‌دهد؛ برعکس، مصرف ماهی و فرآورده‌های دریایی به‌دلیل دارا بودن منابع سرشار از امگا٣، اسیدفولیک، سلنیوم و اسیدهای آمینه، نقش مهمی در جلوگیری از بروز افسردگی در افراد ایفا می‌کند. نتیجه مطالعه پژوهشگران، حاکی است که فقدان اسیدهای چربِ ضروری و مفید، رابطه مستقیمی با ابتلای افراد به “اسکیزوفرنی” دارد. افراد دارای اختلال‌های روحی و روانی، ضعیف‌ترین رژیم ‌غذایی را از لحاظ ارزش تغذیه در سراسر جهان دارا هستند.
نتیجه آزمایش انجام‌شده دیگری توسط پزشکان، حاکی از آن است که بیش‌تر افراد افسرده، روزانه مقدار زیادی چیپس، ذرت و سایر اسنک‌ها و دست‌‌کم ٢ بار نوشابه گازدار مصرف می‌کنند. اثرهای زیان‌بار رژیم‌ غذاییِ کاهش وزن در دوره بلوغ، علاوه‌بر اختلال رشد، شامل کمبودهای غذایی، اختلال‌های قاعدگی، ضعف، گیجی، افسردگی، تحریک‌پذیری، یبوست، عدم تمرکز حواس و اشکال در خوابیدن می‌باشد.
تأثیر تغذیه بر هوش
کم‌غذایی و بدغذایی در فعالیت‌های روانی و روش کار افراد نیز اثر می‌گذارد. پروتئین‌ها و ویتامین‌ها به‌ویژه در نخستین سال‌های زندگی و حتی پس از آن، رشد دایره مغز آدمی را محدود می‌کند و درنتیجه، رشد انسان نیز محدود می‌شود. کمبود بیش از حد ویتامین‌ها به ویژه ویتامین‌های گروه B، موجب اختلال مغزی و کارکردهای روانی می‌شود. وقتی در کودکان و نوجوانان کمبود فعالیت خودجوش، خستگی بی‌سبب و برانگیختگی نابجا دیده می‌شود، علت را باید در کمبود ویتامین‌ها و موادغذایی نیز جست‌وجو کرد.
غذاهای آرام‌بخش
ذهن آرام، دارای هیچ‌گونه فکرهای تهاجمی، انتقاد آمیز یا ترس‌آور نیست. بنابراین به همان اندازه که غذای روح، مهم و اساسی است، غذای جسم نیز در ایجاد آرامش، مؤثر است و در کل، برای داشتن روحی آرام، باید جسمی آرام داشته باشیم.
غذاهای حاوی ویتامین C:
این ویتامین از تنش جلوگیری می‌کند و در همه میوه‌ها و سبزی‌ها به ویژه انگور، کیوی، کلم بروکسل، توت‌فرنگی و پرتقال وجود دارد.
غذاهای حاوی ویتامین E:
این ویتامین، از اضطراب و تشویش جلوگیری می‌کند و در بیش‌تر سبزی‌ها به ویژه به صورت خام، بسیاری از میوه‌ها، تخم‌مرغ و لبنیات موجود است.
غذاهای حاوی ویتامین A:
این ویتامین اثرهای منفی تنش را خنثی می‌سازد و در لبنیات (ماست، خامه، کره) و تخم‌مرغ موجود است. جگر، هویج و سبزی‌هایی مانند کاهو و کلم هم دارای مقدار زیادی از این ویتامین هستند.
غذاهای حاوی ویتامین B:
لوبیا، عدس، نخود سبز، آجیل، شیر، پنیر، ماست، گوشت، ماهی، مرغ، سبزی‌های دارای برگ‌های سبز، سبوس‌ها و جوانه گندم، حاوی ویتامین B هستند.
ـ اگر در غذاهای روزانه‌تان مواد قلیایی‌ مانند آردهای سبوس‌دار، میوه‌ها، سبزی‌ها و غلات را بیش‌تر بگنجانید، احساس آرامش بیش‌تری خواهید کرد و اگر مصرف مواد اسیدی بیش‌تر شود، احساس کسالت و تنش شما نیز افزایش می‌یابد.
ـ جوانه‌ها از غذاهای مفید و طبیعی‌اند که چون ویتامین‌های B و C در آنها زیاد است، آرام‌بخش‌اند. کنجد و سبوس‌ گندم نیز به دلیل داشتن ویتامین E و منیزیوم، آرام‌بخش‌اند.
ـ میوه‌هایی مانند موز، کیوی و گوجه‌فرنگی، منبع غنی پتاسیم به‌شمار می‌آیند و چون پتاسیم، عمل تبادل اکسیژن را در خون، سریع و آسان می‌سازد، نشاط‌آور، پرنیرو و آرام‌بخش می‌باشند.
ـ چای بابونه، چای‌های گیاهی، آب کرفس، آب انگور، ریشه قاصدک و شیر، از جمله نوشیدنی‌های آرام‌کننده هستند. بهترین نوشیدنی، آب است. اگر در روز، بیش از ٨ لیوان آب مصرف کنید، احساس آرامش و سکون می‌نمایید اما اگر مصرف آب روزانه‌تان کم شود، احساس خستگی، بی‌حالی و اضطراب خواهید کرد.
رژیم غذایی مطلوب و آرام‌بخشی که نقش تسکین‌دهنده در شخص دارد، رژیمی است که در آن، مقدار مصرف سبزی‌ها، میوه‌ها، هیدرات‌های کربن و دانه‌های سبوس‌دار، زیاد و چربی آن کم باشد. غذاهای پرچرب، نوشابه‌های گازدار و مواد قندی، مواد کنسروشده و ادویه در غذا، تنش را زیاد کرده و در فرد حالت سستی، کاهلی و بی‌حالی ایجاد می‌کنند.
منابع‌ غذایی مفید برای فعالیت مغز و اعصاب
گردو: فعالیت مغز و قدرت حافظه را افزایش می‌دهد.
بادام زمینی: در ساختن واسطه شیمیایی مؤثر در حافظه به کار می‌رود.
ماهی: سرشار از فسفر و گوگرد است، به خصوص ماهی ساردین که موجب بهبودی خلق‌و‌خوی، افزایش حافظه، قدرت یادگیری و طول عمر می‌شود.
روغن سویا: انتقال پیام‌های عصبی را آسان‌تر می‌سازد.
میوه‌ها: حاوی ویتامین C هستند که در افزایش هوشیاری، کاهش اضطراب و بهبود کم‌خوابی اثر دارند.
جوانه گندم: حاوی ویتامین E است و موجب حفاظت از سلول‌های مغز و نخاع در برابر آسیب مواد شیمیایی می‌شود.
تخمه آفتاب‌گردان: حاوی مقادیر قابل توجهی فسفر و اسیدهای چرب می‌باشد که برای حافظه، سلامتی مغز و سلول‌های عصبی، بسیار ضروری است.
نان‌های سبوس‌دار: حاوی ویتامین‌های گروه B هستند که در سلامت مغز و سلول‌های عصبی مؤثرند.
حبوبات: حاوی مقادیر قابل توجهی از ویتامین‌های گروه B می‌باشند که کمبود آنها‌، موجب کاهش حافظه می‌شود.
جگر: حاوی مقادیر قابل توجهی کولین، فسفر، گوگرد و هم‌چنین ویتامین B12 است که برای ساختن دیواره عصبی سلول‌ها به‌کار می‌رود.
اسفناج: حاوی ویتامین‌های گروه B به‌خصوص اسیدفولیک است.
لبنیات: از تخریب و اکسیده‌شدن سلول‌های مغزی جلوگیری می‌کند.
گوشت: حاوی ویتامین‌های گروه B و املاح مؤثر در تقویت حافظه است.
برگ نعناع: دارای اسیدهای چرب است و موجب تقویت سلول‌های عصبی می‌شود.
زنجبیل: اثر مطلوبی بر حالت‌های روحی- روانی دارد.
سویا: در تقویت حافظه و افزایش قدرت فکر، مؤثر می‌باشد.
خرما: حاوی ویتامین‌‌های گروه B، سلنیوم، آهن و منگنز می‌باشد که برای تقویت حافظه مفید است.
تخم‌مرغ: سرشار از پروتئین، لیستین، فسفر، منگنز، سلنیوم، ویتامین‌های گروه B و روی است و برای تقویت حافظه، بسیار مناسب است.
میگو: سرشار از فسفر، اسیدهای چرب و لیستین بوده و برای بهبود حافظه و فعالیت مغز، مفید می‌باشد.
عفت نوذری کارشناس‌ارشد روان‌شناسی
منابع:
“برنامه غذایی در تندرستی و بیماری”، عباس تحصیلی
“ویتامین‌ها”، ایزاک آسیوف
“قدرت مغز سالم”، مارک وردون
“درمان بیماری‌ها با تغذیه”، محسن احمدی
“نسخه‌های تندرستی از طب طبیعی”، مهدی نراقی